Gitara akustyczna do wzmacniacza? Zrób to sam! Wybierz przetwornik

Wielu gitarzystów akustycznych w pewnym momencie staje przed dylematem: jak podłączyć swoją ukochaną gitarę do wzmacniacza, aby zabrzmiała głośniej na scenie, podczas prób czy nawet w domowym zaciszu? Ten artykuł to praktyczny przewodnik DIY, który krok po kroku pokaże Ci, jak samodzielnie zmodyfikować gitarę akustyczną, dodając jej możliwość nagłośnienia. Przygotuj się na podróż w świat przetworników, lutowania i precyzyjnego majsterkowania, która pozwoli Ci tchnąć nowe życie w Twój instrument.

Czy Twoja gitara akustyczna może zabrzmieć jak elektryczna? Poznaj możliwości i ograniczenia

Kiedy mówimy o "uelektrycznieniu" gitary akustycznej, nie chodzi nam o przekształcenie jej w pełnoprawną gitarę elektryczną typu solid-body, która swoją konstrukcją i brzmieniem jest zupełnie innym instrumentem. Celem jest raczej umożliwienie podłączenia Twojej gitary akustycznej do wzmacniacza lub systemu nagłośnieniowego, aby wzmocnić jej naturalne, akustyczne brzmienie. Innymi słowy, chodzi o to, by dźwięk generowany przez pudło rezonansowe i struny mógł być przetworzony na sygnał elektryczny, który następnie zostanie wzmocniony i odtworzony przez głośniki. To sprawia, że instrument staje się bardziej uniwersalny i użyteczny w różnych kontekstach muzycznych. Ważne jest, aby zrozumieć fundamentalną różnicę między gitarą elektroakustyczną a gitarą elektryczną. Gitara elektroakustyczna to nic innego jak gitara akustyczna (najczęściej z pudłem rezonansowym), która została fabrycznie wyposażona w system przetworników i przedwzmacniacz, lub też gitara akustyczna, do której taki system został dodany później. Jej podstawowym źródłem dźwięku jest nadal wibracja strun i rezonans pudła. Gitara elektryczna natomiast, zwłaszcza typu solid-body, nie ma pudła rezonansowego, a dźwięk jest generowany niemal wyłącznie przez przetworniki magnetyczne, które "czytają" drgania metalowych strun i przekształcają je w sygnał elektryczny. To sprawia, że gitara elektryczna ma zupełnie inną charakterystykę brzmieniową i jest przeznaczona do grania z efektami i dużym wzmocnieniem, czego nie uzyskasz z gitary akustycznej, nawet po modyfikacji.

Decyzja o modyfikacji istniejącej gitary akustycznej to często kwestia sentymentu, budżetu lub po prostu chęci nauki i majsterkowania. Jeśli masz instrument o dużej wartości sentymentalnej, który dobrze leży Ci w rękach i po prostu chcesz go nagłośnić, modyfikacja jest doskonałym pomysłem. To także opcja bardziej ekonomiczna niż zakup nowej gitary elektroakustycznej, zwłaszcza jeśli Twój budżet jest ograniczony. Z drugiej strony, jeśli oczekujesz bardzo konkretnego brzmienia, które oferują tylko fabryczne gitary elektroakustyczne wysokiej klasy, lub po prostu nie chcesz ryzykować uszkodzenia swojego instrumentu podczas samodzielnego montażu, zakup gotowej gitary może być lepszym rozwiązaniem. Pamiętaj, że koszt dobrego przetwornika z preampem to często 400-800 zł, do tego dochodzą ewentualne koszty narzędzi. Nowa, przyzwoita gitara elektroakustyczna to wydatek rzędu 800-1500 zł, więc zawsze warto dokładnie przemyśleć, co jest dla Ciebie priorytetem.

Serce operacji, czyli jaki przetwornik wybrać do swojej gitary?

Wybór odpowiedniego przetwornika to kluczowa decyzja, która wpłynie na brzmienie i stopień ingerencji w Twoją gitarę. Na rynku dostępne są różne typy, a każdy z nich ma swoje unikalne cechy i zastosowania. Przyjrzyjmy się im bliżej.

Przetworniki piezoelektryczne to najpopularniejsze rozwiązanie w gitarach akustycznych. Działają na zasadzie pomiaru nacisku i wibracji przenoszonych przez mostek i siodełko. Zazwyczaj montuje się je pod siodełkiem mostka, co wymaga precyzyjnego dopasowania i często niewielkiego wiercenia, aby przeprowadzić kabel. Ich charakterystyczne brzmienie jest często opisywane jako nieco ostre, "szkliste" lub "dzwoniące", co dla niektórych jest wadą, a dla innych zaletą. Dobrze sprawdzają się w sytuacjach, gdzie potrzebna jest duża głośność i odporność na sprzężenia zwrotne, choć mogą brzmieć nieco mniej naturalnie niż inne typy.

, znane również jako "soundhole pickups", to alternatywa, która często oferuje prostszy i mniej inwazyjny montaż. Jak sama nazwa wskazuje, montuje się je bezpośrednio w otworze rezonansowym gitary, często za pomocą specjalnych klipsów, co pozwala na szybki demontaż bez pozostawiania śladów. Brzmienie takich przetworników jest zazwyczaj cieplejsze i bardziej zbliżone do gitary elektrycznej, co może być atrakcyjne dla graczy szukających rockowego lub bluesowego charakteru. Należy jednak pamiętać, że mogą one słabiej oddawać naturalny rezonans pudła. Na polskim rynku znajdziesz wiele modeli, w tym popularne przetworniki od renomowanych marek takich jak Fishman czy Seymour Duncan.

Mikrofony wewnętrzne, często nazywane kontaktowymi lub po prostu mikrofonowymi, to rozwiązanie dla tych, którzy pragną jak najwierniejszego oddania naturalnego brzmienia akustycznego instrumentu. Są to małe mikrofony lub sensory, które przykleja się do wewnętrznej strony płyty wierzchniej gitary, w strategicznych miejscach. Ich zaletą jest niezwykła naturalność dźwięku, która oddaje niuanse i rezonans pudła. Niestety, ich główną wadą jest duża podatność na sprzężenia zwrotne (feedback), zwłaszcza w głośnych warunkach scenicznych, co sprawia, że wymagają ostrożnego ustawienia i często dodatkowych akcesoriów, takich jak zaślepki do otworu rezonansowego.

Dla najbardziej wymagających gitarzystów istnieją systemy podwójne (dual source), które łączą w sobie dwie technologie, na przykład przetwornik piezoelektryczny z mikrofonem wewnętrznym. Takie połączenie pozwala na mieszanie sygnałów z obu źródeł, co daje niezwykle wszechstronne i naturalne brzmienie, z możliwością dopasowania do różnych warunków i preferencji. Są to jednak systemy najbardziej zaawansowane, a co za tym idzie, najdroższe i najbardziej skomplikowane w montażu. Wymagają one precyzyjnej instalacji i często rozbudowanego preampu.

W kontekście przetworników często pojawia się również pojęcie systemów aktywnych i pasywnych. Systemy aktywne posiadają wbudowany przedwzmacniacz (preamp) i wymagają zasilania, zazwyczaj z baterii 9V. Oferują one znacznie większą kontrolę nad brzmieniem, często posiadając wbudowane potencjometry głośności, tonów (EQ) oraz czasem nawet tuner. Montaż preampu w boczku gitary wymaga wycięcia odpowiedniego otworu, co jest najbardziej inwazyjną częścią procesu, ale daje ogromną wygodę użytkowania. Systemy pasywne są prostsze, nie wymagają baterii, ale ich sygnał jest słabszy i mniej podatny na kontrolę, często wymagając zewnętrznego preampu lub DI-boxa. Kiedy preamp jest potrzebny? Zawsze, gdy chcesz mieć kontrolę nad brzmieniem bezpośrednio z gitary i zapewnić silny, czysty sygnał do wzmacniacza.

• System aktywny:
  • Wbudowany preamp i bateria 9V.
  • Większa kontrola nad brzmieniem (głośność, EQ).
  • Silniejszy sygnał, mniejsza podatność na zakłócenia.
  • Wymaga wycięcia otworu w boczku gitary na panel preampu.
• System pasywny:
  • Brak preampu i baterii.
  • Słabszy sygnał, mniejsza kontrola.
  • Często wymaga zewnętrznego preampu/DI-boxa.
  • Mniej inwazyjny montaż.

Przewodnik krok po kroku: Jak samodzielnie zamontować przetwornik w gitarze akustycznej?

Zanim przystąpisz do pracy, upewnij się, że masz wszystkie niezbędne narzędzia i materiały. Precyzja i cierpliwość to klucz do sukcesu w każdym projekcie DIY, zwłaszcza gdy chodzi o Twój cenny instrument.

• Wiertarka z zestawem wierteł (szczególnie wiertło do drewna o średnicy ok. 12 mm do gniazda jack).
• Śrubokręty (krzyżakowy i płaski).
• Lutownica i cyna (jeśli przetwornik wymaga lutowania lub montujesz gniazdo).
• Mała piła do drewna lub pilniki (jeśli montujesz preamp w boczku gitary).
• Taśma maskująca.
• Miarka i ołówek.
• Klucze płaskie (do dokręcania gniazda jack).
• Małe lusterko i latarka (do pracy wewnątrz pudła rezonansowego).
• Nowe struny (po montażu i tak trzeba będzie je założyć).

Teraz przejdźmy do konkretów. Pamiętaj, że każdy krok wymaga uwagi.

1. Przygotowanie gitary: Zdejmij struny i odkręć mostek (siodełko). Oczyść miejsce, gdzie będzie montowany przetwornik.
2. Wiercenie otworu na kabel przetwornika: Delikatnie wywierć mały otwór (zazwyczaj 2-3 mm) w mostku, tuż pod miejscem, gdzie będzie leżało siodełko, aby przeprowadzić kabel przetwornika piezo. Upewnij się, że otwór jest czysty i gładki.
3. Umieszczenie przetwornika piezo: Ostrożnie umieść przetwornik piezo pod siodełkiem mostka. Upewnij się, że leży on płasko i ma równomierny kontakt z całą powierzchnią siodełka. Nierówny kontakt może prowadzić do nierównego brzmienia strun.
4. Prowadzenie kabla: Przeprowadź kabel przetwornika przez otwór w mostku do wnętrza pudła rezonansowego. Użyj małego lusterka i latarki, aby upewnić się, że kabel nie jest zagięty ani ściśnięty.
5. Montaż gniazda jack: Przejdź do sekcji o wierceniu otworu na gniazdo jack (punkt poniżej). Po zamontowaniu gniazda, podłącz do niego kabel z przetwornika (zazwyczaj wymaga to lutowania).
6. Testowanie i montaż strun: Po podłączeniu wszystkiego, załóż nowe struny i sprawdź, czy przetwornik działa prawidłowo, podłączając gitarę do wzmacniacza. Następnie dokonaj regulacji siodełka, aby uzyskać odpowiednią akcję strun i intonację.

Montaż przetwornika magnetycznego w otworze rezonansowym jest znacznie prostszy i często bezinwazyjny:

1. Umieszczenie przetwornika: Ostrożnie wsuń przetwornik w otwór rezonansowy gitary.
2. Mocowanie: Większość przetworników magnetycznych posiada specjalne klipsy lub śruby, które pozwalają na zamocowanie ich na krawędzi otworu rezonansowego. Dokręć je delikatnie, aby przetwornik był stabilny, ale nie uszkodził drewna.
3. Prowadzenie kabla: Kabel z przetwornika możesz wyprowadzić na zewnątrz przez otwór rezonansowy i podłączyć do zewnętrznego preampu lub DI-boxa, albo, jeśli przetwornik ma wbudowane gniazdo jack, zamontować je w stopce gitary (patrz punkt poniżej).
4. Testowanie: Podłącz gitarę do wzmacniacza i sprawdź brzmienie. W razie potrzeby dostosuj położenie przetwornika w otworze rezonansowym, aby uzyskać optymalny dźwięk.

Wiercenie otworu na gniazdo jack w stopce gitary to jeden z najbardziej krytycznych momentów całej operacji. Wymaga precyzji i ostrożności, aby nie uszkodzić instrumentu. Zazwyczaj wykorzystuje się istniejący otwór po kołku do paska, który należy rozwiercić do odpowiedniej średnicy (najczęściej około 12 mm).

• Ostrożność przede wszystkim: Zawsze zaczynaj od mniejszego wiertła i stopniowo zwiększaj średnicę, aby uniknąć pęknięć drewna.
• Taśma maskująca: Oklej obszar wokół otworu taśmą maskującą. Pomoże to zapobiec odpryskom lakieru i drewna.
• Wiertarka: Używaj wiertarki z niskimi obrotami i wywierć otwór powoli i stabilnie. Możesz wiercić z obu stron, spotykając się w środku, aby uzyskać czysty otwór bez odprysków.
• Sprawdzenie głębokości: Upewnij się, że masz wystarczająco dużo miejsca wewnątrz gitary na gniazdo jack i jego okablowanie.

Najbardziej inwazyjnym i wymagającym etapem jest montaż panelu preampu w boczku gitary. Ten krok jest opcjonalny i dotyczy głównie systemów aktywnych z rozbudowanymi kontrolkami. Wymaga wycięcia precyzyjnego otworu o niestandardowym kształcie, co jest zadaniem dla doświadczonych majsterkowiczów lub lutników. Potrzebne będą specjalistyczne narzędzia, takie jak precyzyjna piła do drewna (np. mała wyrzynarka lub dremel z odpowiednią końcówką) oraz pilniki do wykończenia krawędzi. Ryzyko uszkodzenia gitary na tym etapie jest największe, dlatego jeśli nie masz pewności co do swoich umiejętności, zdecydowanie rozważ zlecenie tego zadania profesjonaliście. Pamiętaj, że raz wycięty otwór jest zmianą nieodwracalną.

Najczęstsze pułapki i problemy: Jak uniknąć kosztownych błędów?

Nawet przy najlepszych chęciach, podczas modyfikacji gitary mogą pojawić się pewne problemy. Wiedza o nich pozwoli Ci ich uniknąć lub skutecznie sobie z nimi poradzić.

Jednym z najczęstszych problemów, szczególnie w przypadku mikrofonów wewnętrznych, jest sprzężenie zwrotne (feedback). Dzieje się tak, gdy dźwięk ze wzmacniacza wraca do gitary i jest ponownie wzmacniany, tworząc nieprzyjemny pisk. To zjawisko jest szczególnie uciążliwe na głośnych scenach. Na szczęście istnieją rozwiązania:

• Zaślepki do otworu rezonansowego: Specjalne gumowe zaślepki (soundhole covers) znacznie redukują ryzyko sprzężeń, tłumiąc rezonans pudła.
• Odpowiednie ustawienie wzmocnienia: Zawsze zaczynaj od niskiego poziomu głośności i stopniowo zwiększaj, monitorując dźwięk.
• Pozycjonowanie na scenie: Unikaj stania bezpośrednio przed wzmacniaczem. Odwrócenie się lub zmiana pozycji może znacząco pomóc.
• Korektor graficzny (EQ): Użycie zewnętrznego EQ lub korektora w preampie może pomóc w wyeliminowaniu częstotliwości odpowiedzialnych za sprzężenia.

Innym problemem, który często dotyka przetworniki piezoelektryczne, jest nierówne brzmienie strun. Może się zdarzyć, że jedna lub więcej strun brzmi ciszej lub głośniej niż pozostałe. Przyczyny mogą być różne: nierówno oszlifowane siodełko mostka, słaby kontakt przetwornika z siodełkiem, a nawet nierównomierny nacisk strun na siodełko. Aby zdiagnozować problem, dokładnie obejrzyj siodełko i przetwornik. Rozwiązaniem może być precyzyjne szlifowanie siodełka (najlepiej na płaskiej powierzchni, np. papierem ściernym na szybie), aby zapewnić idealnie płaski spód i równomierny kontakt z przetwornikiem. Czasami pomagają też cienkie podkładki umieszczone pod przetwornikiem w miejscach, gdzie struny brzmią ciszej, choć jest to rozwiązanie tymczasowe.

Niezwykle ważne jest, aby pamiętać o nieodwracalnym charakterze zmian, takich jak wiercenie i cięcie w instrumencie. Raz wywiercony otwór czy wycięty panel preampu pozostanie na zawsze. Zanim przystąpisz do pracy, dokładnie zaplanuj każdy krok, zmierz wszystko dwukrotnie, a nawet trzykrotnie. Zastanów się nad wartością swojej gitary czy jest to instrument, którego ewentualne uszkodzenie będzie dla Ciebie bolesne finansowo lub sentymentalnie? Jeśli tak, rozważ zlecenie pracy profesjonalnemu lutnikowi.

Porównując samodzielny montaż z usługą lutnika, trzeba wziąć pod uwagę kilka czynników. Koszt usługi lutniczej w Polsce za montaż przetwornika to zazwyczaj od 150 do 300 zł, w zależności od skomplikowania pracy i renomy lutnika. Samodzielny montaż pozwala zaoszczędzić te pieniądze, ale wiąże się z ryzykiem uszkodzenia instrumentu. Z drugiej strony, jest to doskonała okazja do nauki i zdobycia nowych umiejętności, a satysfakcja z samodzielnie wykonanej pracy jest bezcenna. Jeśli masz odpowiednie narzędzia, trochę doświadczenia w majsterkowaniu i jesteś osobą cierpliwą, DIY może być dla Ciebie. Jeśli jednak cenisz sobie spokój ducha i perfekcyjne wykonanie, lutnik będzie bezpieczniejszym wyborem.

Twoja nowa gitara elektroakustyczna: Jak teraz wydobyć z niej najlepsze brzmienie?

Gratulacje! Twoja gitara akustyczna zyskała nowe życie jako instrument elektroakustyczny. Teraz, aby w pełni wykorzystać jej potencjał, musisz zadbać o odpowiednie nagłośnienie. Pamiętaj, że wzmacniacze dedykowane do gitar akustycznych są znacznie lepszym wyborem niż te przeznaczone do gitar elektrycznych. Wzmacniacze akustyczne (np. Fender Acoustasonic, Marshall AS) charakteryzują się płaską charakterystyką częstotliwościową, co oznacza, że wzmacniają dźwięk w sposób neutralny, nie koloryzując go tak, jak robią to wzmacniacze elektryczne. Często posiadają też wbudowane efekty, takie jak reverb czy chorus, oraz wejścia mikrofonowe, co czyni je niezwykle wszechstronnymi narzędziami dla gitarzystów akustycznych.

Aby jeszcze bardziej wzbogacić brzmienie Twojej nowej gitary elektroakustycznej, warto rozważyć użycie kilku efektów gitarowych. Niektóre z nich szczególnie dobrze współgrają z akustycznym charakterem instrumentu:

• Reverb (pogłos): Dodaje przestrzeni i głębi, symulując akustykę różnych pomieszczeń. Sprawia, że dźwięk staje się bardziej "żywy" i wypełniony.
• Chorus: Tworzy efekt "chóru", lekko modulując i zwielokrotniając sygnał, co nadaje brzmieniu bogactwa i falowania. Idealny do ballad i arpeggio.
• Delay (opóźnienie): Powtarza sygnał z opóźnieniem, tworząc echo. Może być używany do subtelnego pogrubienia dźwięku lub do tworzenia bardziej dramatycznych, powtarzających się fraz.
• Kompresor: Wygładza dynamikę, sprawiając, że ciche dźwięki stają się głośniejsze, a głośne cichsze. Pomaga w uzyskaniu bardziej równego i spójnego brzmienia, co jest szczególnie przydatne przy grze palcami.

Po modyfikacji i podłączeniu do wzmacniacza, kluczowe jest dokonanie finalnych regulacji i ustawień instrumentu. Jeśli zmieniałeś siodełko mostka, konieczne może być ponowne ustawienie akcji strun (wysokości strun nad progami) oraz intonacji, aby gitara stroiła na całej długości gryfu. To często wymaga drobnych korekt wysokości siodełka. Nie bój się eksperymentować z ustawieniami EQ zarówno na preampie w gitarze (jeśli go masz), jak i na wzmacniaczu. Każdy przetwornik i każda gitara brzmią nieco inaczej, a odpowiednie dostrojenie korektora pozwoli Ci wydobyć z instrumentu to, co najlepsze. Poświęć trochę czasu na znalezienie swojego idealnego brzmienia to inwestycja, która z pewnością się opłaci.